Καλησπέρα σε όλες και όλους,
νομίζω μιλάω εκ μέρους όλων μας
όταν λέω ότι είναι πολύ μεγάλη χαρά
και τιμή για τις Χανιώτισσες
και τους Χανιώτες,
να φιλοξενούμε απόψε στον τόπο μας τους τόσο αγαπητούς συντελεστές
του βιβλίου «Μέση Ανατολή 1945-2025, η τυραννία των προσδοκιών
και των πεποιθήσεων».

Τα Χανιά είναι μια πόλη
που εκτιμάει το καλό βιβλίο
και στα χέρια μας έχουμε
ένα πραγματικά πολύ καλό
και χρήσιμο βιβλίο,
ίσως δυστυχώς περισσότερο χρήσιμο
και επίκαιρο από ό,τι θα θέλαμε.

Πρώτα από όλα, δύο λόγια για το βιβλίο.

Είναι ένα εργαλείο κατανόησης
της Μέσης Ανατολής
και ένα βιβλίο που γράφτηκε
με σκοπό να διαβαστεί από πολύ κόσμο, χωρίς να προϋποθέτει κανείς
να είναι ιστορικός
ή πολιτικός επιστήμονας.

Ένα βιβλίο για αυτήν την περιοχή
που βρίσκεται τόσο κοντά μας,
που μας επηρεάζει τόσο πολύ
αλλά που δυστυχώς για πολλά χρόνια είχαμε επιμελώς αγνοήσει.

Στο παρελθόν,
η ελληνική εξωτερική πολιτική υπήρξε τόσο απορροφημένη
από τη σχέση μας με την Τουρκία
και δευτερευόντως τη σχέση μας
με τις ΗΠΑ και την ΕΕ,
που είχαμε αναπτύξει μια άρνηση
να κοιτάξουμε στην πίσω αυλή μας.

Ο πόλεμος όμως,
πρώτα στην Γάζα και μετά στο Ιράν,
μας υπενθύμισε ότι η γεωγραφία μας είναι το πεπρωμένο μας,
και το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον.

Υπό αυτήν την έννοια,
το βιβλίο προσφέρει τέσσερα σημαντικά πλεονεκτήματα στον αναγνώστη:

Πρώτον,
κοιτάζει και αναλύει την περιοχή της Μέσης Ανατολής στην ολότητα της.

Διαβάζοντας κανείς μόνο 400 σελίδες μπορεί να νιώσει την αυτοπεποίθηση
ότι έχει μια εικόνα
για όλα τα σημαντικά γεγονότα
και πρόσωπα της περιοχής
από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
μέχρι σήμερα.

Ότι δεν χάνει κάτι σημαντικό.

Δεύτερον,
το βιβλίο έχει γραφτεί από ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ καλά το αντικείμενο και, εξίσου σημαντικά,
έχουν εκπαιδευτεί να απευθύνονται
στο ευρύ κοινό.

Μας απαλλάσσουν δηλαδή ευτυχώς
εμάς τους αναγνώστες
από μια ακατάσχετη χρήση
ειδικών ορολογιών
ή δύσκολων αναφορών
που κάνουν πολύ συχνά κείμενα συναδέλφων τους απρόσιτα.

Τρίτον,
καθοριστικό ρόλο παίζει
ο Μάκης Προβατάς.

Είναι αυτός που είχε την ιδέα
να μετατρέψει αυτούς τους διαλόγους μεταξύ φίλων και ειδικών σε βιβλίο.

Ταυτόχρονα όμως,
παίζει και έναν ακόμη ρόλο.

Σαν να εκπροσωπεί τον ίδιο
τον αναγνώστη.

Ζητά διευκρινίσεις,
όπου δεν ικανοποιείται με την απάντηση επιμένει και βοηθά έτσι να γίνουν
ακόμη πιο κατανοητά,
τα όσα περίπλοκα αναλύονται
στο βιβλίο.

Τέλος,
έχει γίνει πολύ καλή δουλειά
στο υποστηρικτικό υλικό του βιβλίου.

Στέκομαι στο χρονολόγιο,
στις επεξηγήσεις γεγονότων ή εννοιών στα γκρι πλαίσια
και στους εξαιρετικούς χάρτες
που επέλεξαν οι συντελεστές.

Τα εργαλεία αυτά αναβαθμίζουν πραγματικά το βιβλίο
σε ένα έργο αναφοράς.

Συστήνουν την Μέση Ανατολή
σε όλους τους Έλληνες.

Από τη διάλυση
της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
μέχρι σήμερα,
η Μέση Ανατολή υπήρξε
ταυτόχρονα καθρέφτης
των παγκόσμιων συσχετισμών ισχύος
και βασικό θέατρο επιχειρήσεων
των συγκρούσεων
μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Πουθενά αλλού το αποτύπωμα
της αντιπαράθεσης
των Μεγάλων Δυνάμεων δεν είναι
τόσο έντονο όσο στην Μέση Ανατολή.

Ακόμα και το ίδιο το όνομα
«Μέση Ανατολή»
είναι κληρονομιά
των Μεγάλων Δυνάμεων.

Όταν λέμε Μέση Ανατολή
τι ακριβώς εννοούμε;
Μέση ως προς ποιον;
Γιατί δεν λέμε Βόρεια Αφρική
και Δυτική Ασία;

Το όνομα Μέση Ανατολή
το έδωσε η Μεγάλη Βρετανία
στην υπό βρετανικό έλεγχο Αίγυπτο
για να διακρίνει αυτήν την περιοχή
από την επίσης βρετανική αποικία
της Ινδίας, την Άπω Ανατολή.

Άρα Εγγύς, ή Μέση ή Άπω Ανατολή
σε σχέση με το Λονδίνο.

Ο ανταγωνισμός των αποικιοκρατικών Εντολών Γαλλίας και Μεγάλης Βρετανίας έδωσε σταδιακά τη θέση του
στην ψυχροπολεμική σύγκρουση
ΗΠΑ-Σοβιετικής Ένωσης,
την οποία διαδέχτηκε η κυριαρχία
των Ηνωμένων Πολιτειών.

Και αυτή πάλι η κατάσταση,
τα τελευταία 15 χρόνια,
άρχισε να μεταβάλλεται,
ως αποτέλεσμα
των αραβικών εξεγέρσεων
και κυρίως του αναπροσανατολισμού
της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής προς την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού
και τον ανταγωνισμό με την Κίνα.

Οι περιφερειακές δυνάμεις της περιοχής, το Ισραήλ, η Τουρκία, το Ιράν,
η Αίγυπτος, οι χώρες του Κόλπου, άρχισαν να δημιουργούν οι ίδιες
τους νέους κανόνες
και τις νέες πραγματικότητες.

Η νέα Μέση Ανατολή είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα
της Εποχής στην οποία φαίνεται
να μπαίνει ο κόσμος:
της Εποχής των Μεσαίων Δυνάμεων.

Και ύστερα ήρθαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς
στις 7 Οκτωβρίου 2023
και παρέσυραν τα πάντα.

Στο βιβλίο έχει κεντρική θέση
το Παλαιστινιακό ζήτημα
και δικαίως
γιατί στην πραγματικότητα
είναι ίσως η μήτρα όλων των άλλων ζητημάτων της περιοχής.

Για τους Άραβες το Ισραήλ
είναι ένα φυτευτό αποικιακό κράτος.

Για τους Εβραίους Ισραηλινούς,
το Ισραήλ είναι ο τόπος
που έχουν το δικαίωμα
να αποκαλούν Πατρίδα
και την υποχρέωση
να την προστατέψουν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε άλλωστε
ότι η ιστορία των Εβραίων
είναι μια ιστορία διωγμού.

Από τους Ρωμαίους και του Ισπανούς μέχρι του Βρετανούς και τους Ρώσους, με αποκορύφωμα φυσικά
το Ολοκαύτωμα.

Τι λέει ο εβραϊκός εθνικισμός;
Λέει ότι για χιλιάδες χρόνια υποφέραμε και εκδιωχθήκαμε επειδή ήμασταν αδύναμοι και παθητικοί.

Άρα για να επιβιώσουμε,
θα πρέπει να γίνουμε σκληροί.

Αυτό σημαίνει
ότι θα ξανα-κατακτήσουμε τον τόπο
που μας έταξαν οι Γραφές
και όχι μόνο δεν θα επιτρέψουμε
να μας ξαναδιώξουν ή να μας αφανίσουν αλλά όταν μας χτυπήσουν μία φορά
θα τους χτυπήσουμε πίσω δέκα φορές.

Η 7η Οκτωβρίου τραυματίζει βαθιά
την ισραηλινή κοινωνία
και την μετασχηματίζει εντελώς.

Το Ισραήλ δεν θα είναι ποτέ
το ίδιο ξανά.

Θεωρεί ότι τα ανοίγματα που έκανε
τα προηγούμενα χρόνια
στον Παλαιστινιακό πληθυσμό
ήταν στρατηγικό λάθος
και ο μόνος τρόπος να αισθανθεί πραγματικά ασφαλές
είναι να εξοντώσει
και την παραμικρή απειλή.

Όπως λέει και ο κ. Διακόπουλος
για το Παλαιστινιακό,
«ο στόχος είναι η εξόντωση του άλλου για αυτό δεν υπάρχει
και διέξοδος τερματισμού».

Σας προτρέπω να διαβάσετε
τα αντίστοιχα κεφάλαια στο βιβλίο
γιατί είναι πολύ διαφωτιστικά.

Το μόνο που θα πω εγώ
για το θέμα είναι ότι κατά
την άποψή μου η ιστορία
του Παλαιστινιακού συνοψίζεται
ως εξής:
συνεχώς στους Άραβες Παλαιστινίους προτείνεται μια λύση,
την οποία την απορρίπτουν,
συνήθως μετά από αυτήν
κάνουν πόλεμο εναντίον
των Ισραηλινών,
χάνουν και ύστερα τους προτείνεται
μια άλλη λύση, η οποία είναι πολύ χειρότερη από την προηγούμενη.

Έτσι καταλήξαμε από το πόρισμα Πιλ του 1937,
που προέβλεπε
ένα μεγάλο Παλαιστινιακό κράτος
και ένα πολύ μικρότερο Ισραηλινό (πλάνο που είχαν εγκρίνει
οι Εβραίοι αλλά απέρριψαν οι Άραβες), σε αυτό που γράφει δυστυχώς
πολύ εύστοχα ο κ. Υφαντής στο βιβλίο: ότι «ένα πλήρως κυρίαρχο,
ανεξάρτητο Παλαιστινιακό κράτος
δεν υφίσταται πια
ως ρεαλιστική προοπτική».

Δύο λόγια τώρα για το πού βρισκόμαστε σήμερα με τον πόλεμο στο Ιράν.

Ο κ. Φίλης λέει στο βιβλίο
ότι «όταν μετά την 7η Οκτωβρίου
ο Νετανιάχου είπε ότι θα αλλάξουμε
τον χάρτη της Μέσης Ανατολής
για τα επόμενα 50 χρόνια,
ήταν σαφές ότι ο μεγάλος στόχος ήταν το Ιράν». Έτσι και έγινε.

Τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου έλεγα ότι το πότε θα τελειώσει
ο πόλεμος είναι η ερώτηση
του 1 εκατομμυρίου.

Δυστυχώς έτσι όπως έχουν εξελιχθεί
τα πράγματα,
η απάντηση σε αυτήν την ερώτηση αξίζει πολύ περισσότερο σήμερα.

Κανείς δεν ξέρει πότε θα τελειώσει
ο πόλεμος αν και δυστυχώς
δεν φαίνεται κάποιο τέλος
στον ορίζοντα.

Παρά την συντριπτική στρατιωτική υπεροχή και το αμείλικτο σφυροκόπημα, φαίνεται ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ
δεν μπορούν να επιβάλουν
κάποια στρατιωτική λύση στο Ιράν.

Είναι τέτοια η μορφολογία
των Στενών του Ορμούζ
και ταυτόχρονα η σημασία τους
για την παγκόσμια οικονομία
όπου δεν μπορούν να ανατρέψουν
την ικανότητα του ιρανικού καθεστώτος να κλείνει τα Στενά,
χωρίς να βάλουν ισχυρή χερσαία δύναμη γύρω από αυτά.

Το Ιράν, από την πλευρά του,
παίζει με τον χρόνο και κάνει
μια στρατηγική εκτίμηση,
παρόμοια με εκείνη που κάνει
ο Πούτιν στην Ουκρανία,
ο Σι στην Ταιβάν
και γενικότερα ο οποιοσδήποτε
απέναντι στην νέα αμερικανική διοίκηση: ότι η ικανότητα του Ιράν
να διατηρεί τα χτυπήματα του
στην περιοχή
και να αυξάνει το παγκόσμιο οικονομικό κόστος του πολέμου,

θα διαρκέσει περισσότερο
από την αποφασιστικότητα
του Προέδρου Τραμπ
να συνεχίσει να χτυπάει το καθεστώς.

Ότι δηλαδή το Ιράν είναι διατεθειμένο να αντέξει περισσότερο πόνο
από όσο ο Πρόεδρος Τραμπ
είναι διατεθειμένος να προκαλέσει
στο καθεστώς
και στην αμερικανική οικονομία,
ενόψει και ενδιάμεσων εκλογών
στο Κογκρέσο.

Από την άλλη,
υπάρχει ο παράγοντας Ισραήλ.

Μπορεί να μην είναι ξεκάθαρο
γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες
επέλεξαν αυτόν τον πόλεμο.

Είναι όμως πολύ πιο εύκολο
να δει κανείς γιατί το Ισραήλ
θέλει αυτόν τον πόλεμο
και γιατί τραβάει,
στον βαθμό που μπορεί,
και τις ΗΠΑ πιο βαθιά σε αυτόν.

Θέλει να αποδυναμώσει
και ει δυνατόν να καταστήσει
το ιρανικό καθεστώς ανίκανο
να απειλεί την ασφάλεια του Ισραήλ, είτε πρόκειται για το ιρανικό πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα
είτε πρόκειται για την στήριξη
της Χεζμπολά και των άλλων
ιρανικών proxies γύρω από το Ισραήλ.

Επίσης,
πρέπει να ξέρουμε ότι στο Ισραήλ
ο πόλεμος κατά του Ιράν
υποστηρίζεται από το 90%
των Εβραίων Ισραηλινών.

Ο Νετανιάχου έχει
την ακριβώς αντίστροφη πίεση
σε σχέση με τον Πρόεδρο Τραμπ.

Ο Πρόεδρος Τραμπ πιέζεται
να σταματήσει τον πόλεμο στο Ιράν
για να μην χάσει τις ενδιάμεσες εκλογές στο τέλος του έτους.

Ο Νετανιάχου πιέζεται να συνεχίσει
και να εντείνει τον πόλεμο στο Ιράν
για να κερδίσει τις εθνικές εκλογές
στο τέλος του έτους.

Άρα όπως είπα και πρόσφατα, μπλέξαμε.

Άλλωστε,
στον βαθμό που το Ιράν αντέχει
(και φαίνεται να αντέχει),
ούτε οι μουλάδες αυτή τη στιγμή ενδιαφέρονται απλώς να τελειώσει
ο πόλεμος.

Θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος
μόνο εάν οι ΗΠΑ είναι σε θέση
να τους δώσουν πειστικές εγγυήσεις.

Εγγυήσεις ότι δεν θα επιτεθούν ξανά αυτές και το Ισραήλ σε ιρανικό έδαφος, εγγυήσεις ότι θα λάβουν αποζημιώσεις για τον πόλεμο
και εγγυήσεις ότι θα έχουν
ορισμένες άρσεις στις αμερικανικές οικονομικές κυρώσεις.

Εγγυήσεις ασφαλείας όμως ζητάνε
και οι πλούσιες αραβικές χώρες
του Κόλπου,
οι οποίες έκαναν τα πάντα
για να μην ξεκινήσει αυτός ο πόλεμος, αλλά τώρα αυτό που φοβούνται περισσότερο είναι μια άτακτη υποχώρηση των Αμερικανών
που θα τους αφήσει εκτεθειμένους
στα drones και την πλέον επιβεβαιωμένη επιχειρησιακή ικανότητα του Ιράν
να κλείνει τα Στενά κατά βούληση.

Για αυτό και φοβούνται πολύ
την επόμενη μέρα
ενός ιρανικού καθεστώτος τραυματισμένου
αλλά πιο εκδικητικού από ποτέ.

Ή ακόμα χειρότερα
ένα σενάριο διαμελισμού του Ιράν
που θα μπορούσε να οδηγήσει
στο χάος της Λιβύης ή της Συρίας.

Θα πρέπει να καταλάβουμε
τι διακυβεύεται αυτή τη στιγμή
για τις χώρες του Κόλπου.

Με έναν τρόπο,
για αυτές ο πόλεμος είναι εξίσου υπαρξιακός όσο για το Ιράν.

Σε μια παγκόσμια οικονομία
που εξαρτάται όλο και λιγότερο
από υδρογονάνθρακες,
οι χώρες του Κόλπου έχουν επενδύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια
στην προσπάθεια να απομακρυνθούν από μια οικονομία πετροδόλαρων,
σε μια οικονομία υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένου του τουρισμού.

Αυτό ακριβώς που πουλάνε
είναι ότι μπορούν να γίνουν
η «Ελβετία του μέλλοντος», εκμεταλλευόμενες τη γεωγραφική τους εγγύτητα στις χώρες της Ασίας,
των οποίων το οικονομικό αποτύπωμα και άρα η γεωπολιτική επιρροή μεγαλώνει.

Αυτό όμως προϋποθέτει
ελβετικού επιπέδου ασφάλεια και ηρεμία.

Μέχρι τώρα οι χώρες του Κόλπου έπεισαν τον κόσμο
ότι μπορεί να αγνοήσει
την προβληματική τους γεωγραφία.

Αυτός ο πόλεμος, όμως,
απειλεί να ανατρέψει όλο το μοντέλο πάνω στο οποίο στηρίζεται
ο σχεδιασμός για το μέλλον τους.

Θυμίζω ότι οι χώρες του Κόλπου
έχουν δεσμευτεί να επενδύσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια
στην αμερικανική οικονομία
και έχουν ήδη κάνει πολύ πιο πλούσια την οικογένεια Τραμπ.

Στο βιβλίο γίνεται αναφορά
και στον Λίβανο,
ο οποίος αυτή τη στιγμή βρίσκεται
σε οριακό επίπεδο και μας αφορά
και εδώ στην Ελλάδα πολύ περισσότερο από όσο πιθανώς νομίζουμε.

Η απάντηση του Ισραήλ στα χτυπήματα της Χεζμπολά είναι συντριπτική.

Μέσα σε λίγες ημέρες
έχουμε χίλιους νεκρούς
και περίπου 1 εκατομμύριο εκτοπισμένους από τον Νότιο Λίβανο.

Το Ισραήλ κουβαλάει
την τραυματική εμπειρία δεκαετιών κατάληψης του Νότιου Λιβάνου,
η οποία θεωρείται το ισραηλινό Βιετνάμ και η οποία ουσιαστικά δημιούργησε
την Χεζμπολά.

Για αυτό και ως τώρα υπάρχει
ένας δισταγμός από πλευράς Ισραήλ
να βάλει στρατό στον Λίβανο.

Το γεγονός όμως ότι το Ισραήλ
αυτή τη στιγμή έχει συγκεντρώσει
100 χιλιάδες στρατιώτες στα σύνορα
με τον Λίβανο.

Το γεγονός ότι βομβαρδίζει γέφυρες στον ποταμό Λιτάνι.

Δημιουργούν στις λιβανικές αρχές
μια μεγάλη ανησυχία
ότι ο ισραηλινός στρατός ετοιμάζει
μια εισβολή και κατοχή διαρκείας.

Κλείνω με την Ελλάδα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μπαίνουμε
σε μια δύσκολη περίοδο.

Δύσκολη οικονομικά,
διότι και εμείς όπως
και ο υπόλοιπος πλανήτης
θα υποστούμε το κόστος
της ενεργειακής κρίσης.

Δύσκολη όμως και γεωπολιτικά,
διότι βρισκόμαστε
πολύ κοντά γεωγραφικά στον πόλεμο και στους κινδύνους που εγκυμονεί,
από ένα θραύσμα πυραύλου
μέχρι ένα προσφυγικό κύμα.

Ταυτόχρονα όμως,
δεν θυμάμαι άλλη περίοδο
όπου η Ελλάδα να είχε συγκεντρώσει τόσο μεγάλο γεωπολιτικό κεφάλαιο.

Το γεγονός ότι μέσα σε πέντε ώρες
από το αίτημα της κυπριακής κυβέρνησης, ο Κίμωνας,
το καλύτερο πολεμικό πλοίο
της Μεσογείου,
η Ψαρά και 4 F-16 ήταν στην Κύπρο
για να προστατεύσουν
τον κυπριακό ελληνισμό,
παρακινώντας και άλλες
ευρωπαϊκές χώρες να συνδράμουν
και μετατρέποντας την προστασία
της Κύπρου σε ευρωπαϊκή υπόθεση, στέλνει μηνύματα
προς πάσα κατεύθυνση
ότι η Ελλάδα είναι πλέον
μια σοβαρή χώρα,
προετοιμασμένη ανά πάσα στιγμή
για κάθε ενδεχόμενο.

Το γεγονός ότι ελληνικά συστήματα Patriots στην Βόρεια Ελλάδα προστατεύουν και την Βουλγαρία,
ενώ αντίστοιχα στην Κάρπαθο προστατεύουν όλη εκείνη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας, η οποία όπως αποκάλυψε αυτός ο πόλεμος είναι γυμνή από αεράμυνες, αναβαθμίζουν την Ελλάδα σε πυλώνα αεράμυνας και ασφάλειας
στην Νότια Ευρώπη.

Και μην πιστεύετε ότι οι Σαουδάραβες θα ξεχάσουν ποια συστήματα αεράμυνας προστάτεψαν τις εγκαταστάσεις
της Aramco από τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν.

Αυτές οι επιτυχίες στο πεδίο,
πάντοτε αμυντικά
και πάντοτε ξεκαθαρίζοντας
ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας, θωρακίζουν την άμυνα της χώρας, αναβαθμίζουν την γεωπολιτική της θέση, δικαιώνουν τις επιλογές της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη
και τιμούν τις θυσίες
του ελληνικού λαού,
ο οποίος από το υστέρημά του
πληρώνει για να είναι ασφαλής.

Το σημαντικό είναι να γίνει αντιληπτό από όλους μας
ότι τίποτα από όλα αυτά
δεν ήταν δεδομένο ή αναπόφευκτο.

Ούτε η αναβάθμιση
της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας, ούτε ο κάθετο διάδρομος,
ούτε η ισχυρή παραγωγή
φθηνής ανανεώσιμης ενέργειας,
ούτε οι επενδύσεις
εκατοντάδων εκατομμυρίων
από τις μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας του κόσμου για έρευνα
και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στο Ιόνιο, την Πελοπόννησο
και την Κρήτη μας.

Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα
δύσκολων αποφάσεων αυτής
της κυβέρνησης.

Όπως αναφέρεται και στο βιβλίο,
η Ελλάδα από το 2019 αρχίζει επιτέλους για πρώτη φορά να είναι σημαντικός παράγοντας της περιοχής.

Με την εμβάθυνση της στρατηγικής μας σχέσης με το Ισραήλ,
με τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών
με Ιταλία και Αίγυπτο,
με την αναβάθμιση των σχέσεων μας
με Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα,
Σαουδική Αραβία και Ινδία
και φυσικά με την περαιτέρω διεύρυνση της συνεργασίας μας με τις ΗΠΑ.

Η Ελλάδα είναι μέσα σε όλες τις συμφωνίες που αφορούν την Μεσόγειο.

Η Ελλάδα σήμερα δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις.

Είναι μέσα σε αυτές και τις επηρεάζει.

Και αυτό είναι αναγκαίο διότι όπως είπε και ο Πρωθυπουργός του Καναδά στο Νταβός, «εάν δεν είσαι στο τραπέζι, είστε στο μενού».

Σε μια περιοχή που αλλάζει,
σε έναν κόσμο που γίνεται πιο ασταθής, η χώρα μας αποδεικνύει
ότι μπορεί να σταθεί με αυτοπεποίθηση και με σοβαρότητα.

Επαναλαμβάνω,
τίποτα από όλα αυτά
δεν ήταν δεδομένο.

Και τίποτα από όλα αυτά δεν πρέπει
να το θεωρήσουμε δεδομένο
ούτε στο μέλλον.

Γιατί μπορεί η γεωγραφία να μην αλλάζει. Αλλάζει όμως η ικανότητά μας
να την αξιοποιούμε.

Και με αυτήν την κυβέρνηση,
για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η Ελλάδα δείχνει ότι ξέρει πού βρίσκεται, τι θέλει και πώς να το πετύχει.

Σας ευχαριστώ πολύ!